Relacja z psychoterapeutą – dlaczego jest ważniejsza niż nurt terapii?

Decyzja o rozpoczęciu psychoterapii często wiąże się z wieloma pytaniami. Jednym z nich jest: „Jakiego psychoterapeutę wybrać?”. Wiele osób zastanawia się również, który nurt psychoterapii będzie najlepszy – psychodynamiczny, poznawczo-behawioralny, integracyjny, systemowy czy może jeszcze inny.

Choć nurt terapeutyczny ma znaczenie, badania pokazują, że o skuteczności psychoterapii często decyduje coś znacznie ważniejszego – relacja między pacjentem a psychoterapeutą.

To właśnie ona tworzy przestrzeń, w której możliwe stają się zrozumienie własnych emocji, przepracowanie trudnych doświadczeń i wprowadzanie trwałych zmian.

Czym jest relacja terapeutyczna?

Relacja terapeutyczna to szczególny rodzaj kontaktu oparty na zaufaniu, bezpieczeństwie i współpracy. Nie przypomina relacji przyjacielskiej ani rodzinnej. Jest profesjonalna, ale jednocześnie pełna uważności i autentycznego zainteresowania drugim człowiekiem.

Psychoterapia to miejsce, w którym możesz mówić o tym, czego być może nigdy wcześniej nikomu nie powiedziałeś. O swoich lękach, wstydzie, poczuciu winy, samotności czy złości. Aby było to możliwe, potrzebujesz poczuć, że jesteś przyjmowany z życzliwością i bez oceniania.

Nie oznacza to, że terapeuta będzie zawsze potwierdzał Twoje przekonania lub zgadzał się ze wszystkim, co mówisz. Jego rolą jest towarzyszenie Ci w poznawaniu siebie, czasami również poprzez zadawanie trudnych pytań czy zwracanie uwagi na schematy, których sam możesz jeszcze nie dostrzegać.

Czym jest przymierze terapeutyczne?

W psychoterapii często mówi się o przymierzu terapeutycznym. To pojęcie opisuje jakość współpracy między pacjentem a terapeutą i obejmuje trzy podstawowe elementy:

• wspólnie rozumiane cele terapii,

• zgodę co do sposobu pracy,

• wzajemne zaufanie i poczucie bezpieczeństwa.

Można powiedzieć, że jest to fundament całego procesu. Nawet najlepiej dobrane techniki terapeutyczne nie przyniosą oczekiwanych efektów, jeśli pacjent nie czuje się bezpiecznie lub nie rozumie sensu wspólnej pracy.

Czy od pierwszej wizyty trzeba poczuć pełne zaufanie?

Nie.

Wiele osób obawia się, że jeśli po pierwszym spotkaniu nie poczuje wyjątkowej więzi z terapeutą, oznacza to, że wybrało niewłaściwego specjalistę.

To mit.

Zaufanie buduje się stopniowo. Zwłaszcza jeśli w przeszłości doświadczyłeś odrzucenia, zawodu lub trudnych relacji, naturalne jest, że potrzebujesz czasu, aby otworzyć się przed drugą osobą.

Pierwsze spotkania służą przede wszystkim poznaniu siebie nawzajem i sprawdzeniu, czy sposób pracy terapeuty odpowiada Twoim potrzebom.

Nie musisz od razu opowiadać o najbardziej bolesnych doświadczeniach. Masz prawo robić to we własnym tempie.

Po czym poznać, że relacja terapeutyczna jest dobra?

Dobra relacja nie oznacza, że każda sesja będzie przyjemna.

Psychoterapia często dotyka trudnych emocji i bolesnych wspomnień. Możesz wychodzić ze spotkania wzruszony, zmęczony, a czasem nawet zły. To nie świadczy o tym, że terapia przebiega niewłaściwie.

Warto natomiast zwrócić uwagę na kilka pytań.

Czy podczas spotkań:

• czujesz się wysłuchany?

• masz poczucie, że terapeuta stara się zrozumieć Twoją perspektywę?

• możesz zadawać pytania dotyczące terapii?

• rozumiesz, nad czym wspólnie pracujecie?

• nie boisz się mówić o swoich emocjach?

Jeżeli na większość z nich odpowiadasz twierdząco, istnieje duża szansa, że buduje się bezpieczna relacja terapeutyczna.

Czy można nie zgadzać się z terapeutą?

Zdecydowanie tak.

Jednym z najczęstszych nieporozumień jest przekonanie, że dobry pacjent powinien zawsze zgadzać się z terapeutą.

W rzeczywistości bywa odwrotnie.

Możesz mieć inne zdanie. Możesz czegoś nie rozumieć. Możesz czuć złość, rozczarowanie lub frustrację.

Co więcej – rozmowa o tych emocjach często staje się jednym z najważniejszych momentów terapii.

Jeżeli masz odwagę powiedzieć:

Nie jestem pewien, czy to mi pomaga.

Mam poczucie, że mnie Pan nie rozumie.

Nie zgadzam się z tą interpretacją.

to nie oznacza porażki. Wręcz przeciwnie. Taka szczerość pozwala lepiej zrozumieć Twoje potrzeby, sposób budowania relacji oraz emocje, które mogą pojawiać się również poza gabinetem.

Czy każda trudność oznacza, że terapeuta jest źle dobrany?

Nie zawsze.

Każda relacja przechodzi przez momenty większej i mniejszej bliskości.

Podobnie dzieje się w psychoterapii.

Czasem trudność wynika z tego, że poruszacie bardzo bolesne tematy. Innym razem pojawia się lęk przed zmianą albo obawa przed większą otwartością.

Dlatego warto najpierw porozmawiać o swoich odczuciach z terapeutą.

Otwarte wyrażenie wątpliwości często pozwala zrozumieć, co naprawdę dzieje się w procesie terapeutycznym.

Kiedy warto zastanowić się nad zmianą terapeuty?

Choć większość trudności można omówić podczas sesji, zdarzają się sytuacje, w których warto rozważyć zmianę specjalisty.

Może się tak zdarzyć, gdy:

• przez dłuższy czas nie czujesz się bezpiecznie,

• doświadczasz oceniania lub lekceważenia swoich przeżyć,

• terapeuta nie przestrzega zasad etycznych,

• nie otrzymujesz odpowiedzi na ważne pytania dotyczące procesu terapii,

• mimo wielu prób rozmowy relacja nie pozwala Ci swobodnie pracować.

Zmiana terapeuty nie jest porażką. Czasami oznacza po prostu poszukiwanie osoby, z którą łatwiej będzie Ci zbudować relację opartą na zaufaniu.

Relacja, która pomaga odzyskać zaufanie do siebie

Dla wielu osób psychoterapia jest pierwszym doświadczeniem relacji, w której można mówić o swoich emocjach bez lęku przed oceną.

Z czasem to doświadczenie zaczyna przenosić się także na codzienne życie. Łatwiej stawiać granice, prosić o pomoc, wyrażać własne potrzeby czy budować bliższe relacje z innymi.

To właśnie dlatego mówi się, że relacja terapeutyczna sama w sobie ma potencjał leczący. Nie dlatego, że rozwiązuje wszystkie problemy, ale dlatego, że pozwala doświadczyć kontaktu opartego na szacunku, akceptacji i autentycznym zainteresowaniu.

Podsumowanie

Wybierając psychoterapeutę, warto zwrócić uwagę nie tylko na jego wykształcenie czy nurt, w którym pracuje, ale również na to, jak czujesz się podczas spotkań.

Dobra relacja terapeutyczna nie oznacza braku trudnych emocji. Oznacza natomiast, że masz przestrzeń, aby je przeżywać, rozumieć i wspólnie z terapeutą szukać ich znaczenia.

To właśnie w takiej atmosferze najczęściej rodzi się trwała zmiana – krok po kroku, we własnym tempie i z coraz większym zaufaniem do samego siebie.

Źródła:

1. Sønderland, N. M., Solbakken, O. A., Eilertsen, D. E., Nordmo, M., & Monsen, J. T. (2023). Zmiany emocjonalne i wyniki w psychoterapii: Systematyczny przegląd i metaanaliza. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 92(9), 654–670. https://doi.org/10.1037/ccp0000814. Dostęp 29 kwietnia 2025.